ซามูเอล บัตเลอร์ นักเขียนที่ยากจะเข้าใจ ไม่ต่างอะไรกับชาว ‘เอเรวอน’

4 ธันวาคม เป็นวันครบรอบวันเกิดของ ซามูเอล บัตเลอร์ นักเขียนที่คนไทยได้มีโอกาสอ่านงานเรื่องเยี่ยมของเขาแล้ว นั่นคือเรื่อง EREWHON (ถ้าอ่านกลับหลังก็คือคำว่า NOWHERE) ที่มีเนื้อหาเสียดสีบรรยากาศสังคมยุควิกตอเรียศตวรรษที่ 19 ด้วยการเล่าแบบนิยายผจญภัย

บัตเลอร์เขียนเรื่องนี้โดยใช้ฉากในตอนที่เขาไปใช้ชีวิตเป็นคนเลี้ยงแกะที่นิวซีแลนด์ และจากการได้อ่านงานของ ชาร์ลส์ ดาร์วิน ซึ่งส่งผลต่อความคิดความเชื่อของเขาให้กลายมาเป็นนักคิดสายวิวัฒนาการ พร้อมกับวิพากษ์ความเชื่อทางศาสนาคู่กันไป

ผลงานจากการเป็นนักเขียนของบัตเลอร์ ดูจะต่างจากนักเขียนในยุคเดียวกัน เพราะ EREWHON ประสบความสำเร็จมากเมื่อวางขาย แต่ไม่ใช่ด้วย ‘เนื้อหา’ ของหนังสือที่ถูกใจคนอ่าน ยอดขายดีนั้นมาจากเสียงเล่าลือคาดเดากันเอาเองว่า นี่เป็นผลงานของนักเขียนชื่อดังในยุคเดียวกัน ชื่อ เอ็ดเวิร์ด บัตเลอร์ ลิตตัน ซึ่งกำลังฮ็อตและฮิตอยู่ในเวลานั้น

ในชีวิตของบัตเลอร์ EREWHON เป็นผลงานเล่มเดียวของเขาที่ขายดิบขายดี ว่าไปแล้ว ยอดขายหนังสือเล่มนี้ก็ดูจะเป็นการเยาะเย้ยถากถางบัตเลอร์ไปในตัว สอดคล้องกับเนื้อหาเสียดสีเย้ยหยันในเล่มเช่นเดียวกัน แต่บัตเลอร์หาได้แคร์ไม่ เพราะเขาเป็นคนที่ใช้ชีวิตตามแบบที่ตัวเองต้องการ ไม่สนคำนินทา คำวิจารณ์ใดๆ จากนักวิจารณ์ที่เหนื่อยกับการจัดประเภทงานเขียนของเขา ซึ่งตั้งคำถามกับทุกเรื่อง

เขาประกาศจุดยืนเสียงดังฟังชัดว่า “ผมจะไม่เขียนเรื่องใดๆ หากผมไม่มั่นใจว่าคนที่รับผิดชอบดูแลเรื่องนี้อยู่กำลังทำผิดพลาดอย่างน่าสิ้นหวัง”

หากใครได้หยิบหนังสือ ‘เอเรวอน’ ของสำนักพิมพ์ สมมติ (https://readery.co/9786167196794) ที่แปลโดยประสิทธิ์ ตั้งมหาสถิตกุล ขึ้นมาอ่าน อยากให้อ่านคำนำของเขาก่อนอื่นใด แม้เขาจะบอกว่า “…สำหรับนักเขียนอ่อนประสบการณ์ที่ทำให้คนหันมาสนใจเพราะความสำเร็จที่คาดไม่ถึง เราไม่ควรจะคาดหวังอะไรจากคำนำของเขา…”

แล้วอาจเห็นตรงกันว่า ซามูเอล บัตเลอร์ คนนี้ ช่างเป็นนักเขียนที่ยากจะเข้าใจ ไม่ต่างอะไรกับชาวเอเรวอนเลย