“ลักษณะของคาฟคา” หดหู่ สิ้นหวัง คลุมเครือ เหมือนอยู่ในเขาวงกต ไร้ทางออก

ถ้าบังเอิญคุณกำลังได้ยินใครคนหนึ่งพูดขึ้นมาว่า “คาฟคา” คนนั้นอาจไม่ได้หมายความถึงนักเขียน ฟรานซ์ คาฟคา แต่อาจกำลังพูดถึงความรู้สึกหดหู่ สิ้นหวัง

เหตุที่ ”คาฟคา” กลายมาเป็นคำคุณศัพท์ เพราะผลงานของนักเขียนชาวยิวผู้นี้ที่มีอยู่ไม่กี่ชิ้นนั่นแหละถูกนำมาตีความกันได้แบบไม่รู้จบในแวดวงของคนอ่านวรรณกรรม ว่ากันว่ามีหนังสือที่วิเคราะห์ “ความเป็นคาฟคา” นับหมื่นเล่ม

งานของคาฟคาสามารถเป็นได้ทั้งงานแนวแอ็บเสิร์ด แนวอัตถิภาวะนิยม ไปจนถึงนิทานเปรียบเทียบ ขึ้นอยู่กับการตีความล้วนๆลองดูตัวอย่างง่ายๆ จากเรื่อง “เมตาร์มอร์โฟซิส” ที่มีแปลเป็นไทยในหลายชื่อ หลายเวอร์ชั่น

— เพื่อนของคาฟคาคนหนึ่ง อ่านแล้วคิดว่าเป็นการเปรียบเทียบเรื่องของชนกลุ่มน้อย

— วลาดิมีร์ นาโบคอฟ (ผู้เขียน โลลิตา) มองว่าเรื่องนี้คือชีวิตอีกด้านของนิยายอีโรติกเรื่อง ANGST ของนักเขียนรัสเซียที่ชื่อว่า Oleg Postnov

— บอรเฆส (ผู้เขียนเรื่อง หอสมุดแห่งบาเบล) บอกว่า นี่คือการเล่าเรื่องซ้ำแบบใหม่ให้ขัดแย้งกับเรื่องที่ Italo Svevo เขียนไว้ (เขาหมายถึงเรื่อง Confession of Zeno)

— ส่วนเด็กสาววัย 13 คนหนึ่ง อ่าน “เมตามอร์โฟซิส” ของ ฟรานซ์ คาฟคา แล้วขำ เพราะเห็นเป็นเรื่องตลก

การที่หนังสือหนาเพียง 136 หน้าเล่มนี้ ทำให้เกิดการตีความได้หลากหลาย จนกระทั่งกลายมาเป็นแนวทางหนึ่งของงานเขียนที่เรียกว่า “ลักษณะของคาฟคา” คือ หดหู่ สิ้นหวัง คลุมเครือ เหมือนอยู่ในเขาวงกต ไร้ทางออก เป็นเพราะงานของคาฟคามีเอกลักษณ์ในเรื่องวิธีการเขียนโดยฉายภาพฝันร้าย หวาดหวั่น วิตกจริตที่อยู่ในหัวของเขาออกมาได้ชัดเจน ทำให้คนอ่านรู้สึกประหลาดราวกับกำลังดูการฆาตกรรมผ่านจิตสำนึก และเป็นที่มาของคำคุณศัพท์ว่าแบบ “คาฟคา” ซึ่งมีไม่กี่คนหรอกบนโลกใบนี้ที่จะได้รับเกียรติให้ใช้ชื่อตัวเองเป็นคำคุณศัพท์