Homer, Iliad, etc. (หลากสิ่งน่ารู้จากมหากาพย์อิเลียด)

“มหากาพย์อิเลียด” เป็นวรรณกรรมโบราณที่อยู่คู่วัฒนธรรมตะวันตกมาอย่างยาวนาน จึงมีเรื่องราวมากมายที่อาจไม่เคยรู้มาก่อนเกี่ยวกับอิเลียด เราจึงรวบรวมเกร็ดเล็กน้อยที่ปรากฏอยู่ในประวัติศาสตร์เกี่ยวกับอิเลียดมาเล่าให้ฟัง

 

The Fall of Troy, by Johann Georg Trautmann (1713–1769) (Wikipedia)

สงครามนี้ไม่ได้มีแค่ในอิเลียด

แน่นอนว่าสงครามเมืองทรอยเป็นเรื่องเล่าขนาดใหญ่ และหลายคนก็เข้าใจผิดว่าอิเลียดเป็นเรื่องราวที่ครอบคลุมตั้งแต่ต้นกำเนิดถึงจุดจบของสงคราม แต่ในความเป็นจริงแล้วยังคงมีเรื่องเล่านอกเหนือจากที่โฮเมอร์เขียนไว้ โดยกลุ่ม Epic Cycle จะเล่าเหตุการณ์ในภาพรวมของสงครามกรุงทรอย ส่วนเหตุการณ์การล่มสลายของทรอยก็ถูกเล่าไว้ใน อิลลิยูเพอร์ซิส (Iliupersis) หรือ ทรอยล่มสลาย (The Sack of Troy)

ตำราพิชัยสงครามซุนวู กลศึกสามก๊ก หลักนักรบอิเลียด

เราคงคุ้นเคยกับการนำตำราพิชัยสงครามซุนวูหรือกลศึกจากสามก๊กมาปรับใช้ สำหรับนักรบชาวกรีกก็ไม่ต่างกัน ในช่วงยุคสมัยของอเล็กซานเดอร์มหาราชแห่งมาซิโดเนีย (Alexander the Great) มีการนำหลักคุณค่านักรบแบบอิเลียดมาใช้จริงในการรบ เพื่อเตรียมความพร้อมหากต้องเผชิญภาวะยากลำบากเหมือนอย่างที่นักรบทรอยเคยเจอ รวมถึงให้มีไหวพริบเท่าทันกลศึกแยบยลด้วย

 

War of Troy, Vergilius Romanus (Wikipedia)

การต่อสู้ที่ยาวนาน

สงครามกรุงทรอยเป็นสงครามที่ยาวนานนับ 10 ปี ตลอดระยะเวลาที่ทำสงครามกันนั้น ชาวกรีกก็ยังคงเพาะปลูกพืชเป็นเสบียงระหว่างรบบนพื้นที่แหลมธราเซียน (Thracian Peninsula) ส่วนชาวเมืองทรอยก็ยังสามารถเดินทางไปมาในเอเชียไมเนอร์ได้ แต่เพราะความยืดเยื้อนี้เอง ทำให้ทหารบางนายเบื่อการสู้รบในต่างแดนจึงคิดก่อกบฏหนีกลับบ้าน แต่อะคิลลิสก็บังคับให้พวกเขาอยู่สู้ต่อไป ซึ่งเรื่องราวเหล่านี้เล่าไว้ใน ไซเปรีย (Cypria) หนึ่งในบทกวีของกลุ่ม Epic Cycle

อะคิลลิสไม่ใช่พระเอกสำหรับทุกคน

อะคิลลิส ในความคิดและความเข้าใจของเราเป็นนักรบผู้ห้าวหาญ ทว่าไม่ใช่กับ วิลเลียม เชกสเปียร์ ในบทละคร “Troilus and Cressida” เชกสเปียร์ได้เขียนให้อะคิลลิสเป็นคนขี้ขลาดตาขาว ซึ่งเป็นการนำเหตุการณ์จากมหากาพย์มาเล่าผ่านมุมของตัวละครที่แทบจะไม่มีบทบาทในอิเลียด

 

Brutus, the mythological founder of London (Wikipedia)

กษัตริย์ที่สืบเชื้อสายจากเจ้าชายเมืองทรอย

หากตำนานกล่าวขานกันว่า โรมูลัสและเรมุส (Romulus and Remus) เป็นผู้สร้างกรุงโรมและสืบเชื้อสายมาจาก เอเนียส (Aeneas) ผู้อพยพมาสร้างเมืองใหม่หลังทรอยล่มสลาย บรูตุสแห่งลอนดอน ก็เช่นกัน ตำนานเล่าขานกันว่า บรูตุส (Brutus) เจ้าชายแห่งทรอยหนีความล่มสลายมายังเกาะบริเตน และสร้างเมืองขึ้นใหม่โดยตั้งลอนดอนเป็นเมืองหลวง เชื่อกันว่ากษัตริย์บริติชทุกคนสืบเชื้อสายมาจากเจ้าชายบรูตุสคนนี้

 

An engraving of the death of Astyanax (Wikipedia)

เรื่องเล่าของผู้หญิงกรุงทรอย

ผู้หญิงแห่งกรุงทรอยในอิเลียดมักปรากฏเป็นภาพเงาเลือนราง หลังทรอยล่มสลายพวกเธอก็ถูกฝ่ายกรีกจับตัวไปเป็นทาสคราม บางคนประสบชะตากรรมที่น่าสงสาร แต่บางคนก็หนีรอดไปได้ ซึ่งเรื่องราวของพวกเธอมักถูกหยิบมาดัดแปลงเป็นวรรณกรรมในยุคหลังๆ เช่น ในบทละคร “The Trojan Women” ของยูริพิเดส (Euripides) และ “Troades” ของเซเนกาผู้เยาว์ (Seneca the Younger) รวมถึงการดัดแปลงและเล่าเรื่องราวใหม่ อย่างเรื่องของตัวละคร ‘Cressida’ จากปลายปากกาของ จอฟรีย์ เชาว์เซอร์ (Geoffrey Chaucer) และในเรื่อง “Troilus and Cressida” ของวิลเลียม เชกสเปียร์

 

อิเลียด (Iliad) ฉบับภาษาไทย โดยสำนักพิมพ์ทับหนังสือในครั้งนี้ถือเป็นการเดินทางอันยาวนานนับพันปี กว่าการถ่ายทอดจากภาษากรีกโดยตรงมายังภาษาไทยจะเสร็จสมบูรณ์ แน่นอนว่าก่อนหน้านั้นมีอิเลียดและโอดิสซีฉบับภาษาไทยที่แปลจากภาษาอังกฤษให้ผู้อ่านชาวไทยได้ลิ้มลองกันแล้ว แต่ไม่มีการแปลครั้งใดเทียบเคียงกับการแปลจากภาษากรีกโดยตรง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเป็นการแปลแบบกวีนิพนธ์เล่าเรื่อง พร้อมทั้งเชิงอรรถที่ช่วยให้เราเข้าใจวรรณกรรมชิ้นนี้ยิ่งขึ้น

“มหากาพย์อิเลียด”  แปลจากภาษากรีกโบราณเป็นภาษาไทยครั้งแรก โดย เวธัส โพธารามิก สนพ. ทับหนังสือ